De Blinden te zien tijdens Gent Festival van Vlaanderen

13 september 2018

De Blinden te zien tijdens Gent Festival van Vlaanderen

DE BLINDEN – Mensen die geen kant uitkunnen

Nogal wat literaire kenners zijn ervan overtuigd dat De Blinden [Les Aveugles] van Maurice Maeterlinck de inspiratiebron is van het legendarische toneelstuk van Samuel Beckett, Wachten op Godot. Het titelpersonage daagt niet op. Bovendien wordt hij niet nader gedefinieerd. Hij blijft een mysterieus man.

Josse De Pauw: Ja, dat zou kunnen, maar ik speel dat personage zelf en sta de hele tijd op de scène.

Weten de blinden dat?

JDP: Nee. Jan Kuijken en ik hebben de tekst wat bewerkt, alle anekdotiek eruit gehaald. Het klooster van waaruit de blinden hun wandeling beginnen, de verplegende nonnen, et cetera. Het gaat ons om wat de blinden zeggen, denken, hun situatie… de weg kwijt zijn, geen kant meer uitkunnen, zo wordt het verbonden met de actualiteit… het is een groep aangelanden, ze kunnen niet zien, zijn hun leiders kwijt… misschien was het een priester. Ik gebruik de Engelse vertaling van Laurence Alma-Tadema [1865-1940], de oudste dochter van de Nederlands-Britse schilder Lawrence Alma-Tadema. Zij is in België opgegroeid, geboren in Sint-Joost-ten-Node. Ze kende dus Frans, is later met haar vader naar Londen getrokken, heeft Les Aveugles naar het Engels vertaald en er als titel aan gegeven The Sightless … De Zichtlozen, wat ik prachtig vind. Ze zit met die titel dichter bij het symbolisme van Maeterlinck. Ik wil niet dat het realistisch wordt, het uitzichtloze staat voor mij voorop. Het zijn niet zozeer blinden die daar zitten, eerder mensen die geen kant uitkunnen. Daar focust zich de regie op.

Je voert zelf de regie?
JDP: Ja, ik doe het hele ding. Het wordt een statische voorstelling. Maeterlinck noemde zijn stuk ook al een statisch drama, dus dat klopt wel met hoe ik het voel. Trouwens, zangers hebben een welbepaalde verhouding tot elkaar nodig om te kunnen zingen, ik kan die mensen niet zomaar laten floreren over de scène, en ze zijn blind.

Angst maakt blind?
JDP: Dat is zo. Het zit in de tekst van Tom Jansen, een tekst die ik heb laten schrijven voor de gids, de priester, what ever. Het is een aanvulling op de toneeltekst van Maeterlinck. Ik breng hem aan het eind van de voorstelling. Een epiloog van een vijftiental minuten, in vrij vers, die het - haast onontkoombare - misbruik van macht weergeeft.

De macht misbruiken? Dat geldt vooral als er geen leider meer is? De leider kan de macht misbruiken, maar de mensen zonder leider kunnen ook de macht misbruiken?
JDP: Macht lokt misbruik uit. De wellust. Het plezier van gevolgd te worden… Je kan je afvragen, als ze moeite zouden doen oplossingen te vinden, maar… doen ze die moeite nog, als er het plezier van de paniek is?

Leidt die situatie niet tot het scheppen van religies?
JDP: Alles is dan mogelijk.

Men zoekt een god?
JDP: Men zoekt een god, een sterke leider, een zekerheid, een rots in de branding. We hebben daar veel uitdrukkingen voor. Maar het gevaar schuilt in die rots, die maakt misbruik mogelijk.

Je hebt het niet op leiders?

JDP: Dat is een moeilijke… Ik denk… als ik het er niet zo op heb, dan komt het omdat het te vaak gaat om diploma’s, eretekens, al die parafernalia die de macht moeten zichtbaar maken. Het draait te zelden om de essentie (dat je er iets ten goede mee zou kunnen veranderen), eerder om het tonen van de macht die men heeft.

Maar als je een productie maakt, zoals De Blinden, ben je een leider?
JDP: Ik ben me er zeer van bewust dat ik het grote geluk heb, bij LOD mijn medewerkers zelf te kunnen kiezen, mensen met wie ik graag werk. Dat zijn doorgaans sterke persoonlijkheden, die weten wat ze kunnen. Waardoor ik mijn macht zelf kan laten afkalven. Die mensen gaan vanzelf mee de voorstelling bepalen.

D’accord, maar toch heb jij het laatste woord?
JDP: Voilà! Dat is de enige afspraak. Bij twijfel of discussie zal ik de knoop doorhakken. Zolang dat echter niet moet… iedereen mag meepraten… brengt zijn eigen talent mee, waardoor er vaak dingen ontstaan die ik zelf niet had kunnen voorzien, maar wel verrijkend zijn voor de voorstelling.

Goed. Laten we het even hebben over de muziek en Collegium Vocale. Wat voor genre muziek zal het zijn?
JDP: Moeilijk te zeggen. Jan heeft zijn invloeden en voelt zich steeds vrijer als componist. Er is geen instrument in de buurt. Volledig a capella, uit het hoofd. Een hele klus voor de zangers, een uur nieuwe muziek, maar bon, we hebben samen al een paar ervaringen achter de rug. Voor de productie Ruhe hebben de zangers liederen van Schubert zonder partituur gezongen, dat was behapbaar. Voor De Blinden zal het zwaarder zijn, maar ze willen er wel aan. 

Wat ze zingen, zijn het toegevoegde ‘teksten’?
JDP: Nee nee, het zijn de teksten van Maeterlinck. Niet in het Frans maar in het Engels, de vertaling van Laurence Alma-Tadema. De tekst zal in het Nederlands geprojecteerd worden, of in het Frans als we in Frankrijk spelen. Ik zal de epiloog altijd in de taal spreken van de boventiteling, de taal van het publiek. De tekst van Maeterlinck daarentegen, gezongen door Collegium Vocale Gent, zal altijd gebracht worden in het Engels. Het Engels… fantastisch! Het is zo… het heeft mij echt verrast. Soms lijken het popsongs. Componist Jan Kuijken had het juiste gevoel van bij het eerste moment. We hebben nog even gedacht in het Duits te zingen, maar inhoudelijk werd het dan zo zwaar… het Engels is natuurlijk ook de taal van de vluchtelingen. Het is hun lingua franca. Het klopt.

Even over jou. Je hebt een sterke band met de Belgische hoofdstad?
JDP:  Zeker. Eerst hebben mijn ouders mij proberen op te voeden en daarna heeft Brussel dat gedaan. De buurt van de Beurs is mijn biotoop. De vele culturen, de bouwstijlen, de sfeer die er heerst… Dat iedereen het recht heeft het leven te leiden... leven en laten leven, dat is Brussel. Afkomst, daar maken weinigen in Brussel zich druk over. Niemand is van Brussel, maar iedereen is van Brussel.

Je bent een stadsjongen?
JDP: Ik ben op de buiten geboren, in Asse, heb veel bij de boer gezeten. Ik ken het verschil tussen koeien- en paardenstront, maar ben altijd aangetrokken geweest door het broeierige van de stad. Ik denk nog altijd dat ik aan het conservatorium gestudeerd heb, eerder om in de stad te zijn dan in het theater.

Heb je een diploma nodig als acteur?
JDP: Nee… Het is de sfeer waarin je terecht komt die weldadig kan zijn. En zo heb ik het ervaren. Als je het geluk hebt om iemand te treffen als Raymond Reyniers… zo bezeten door Goethe. Als we een kater hadden zei hij "Leg die koppen van jullie maar op de bank. Ik zal wat gedichten voordragen. Ik ga er van uit dat de geest van Goethe wel tot die katerkoppen doordringt". Dat heeft op mij best indruk gemaakt en mede gemaakt dat ik ben wie ik ben.

Jij blijft overeind staan als je op een podium komt. Doet dat iets?
JDP: Het is het allerbelangrijkste. Ik voel mij zelfverzekerder op een scène dan in het leven. Er zijn daar afspraken gemaakt en één van die afspraken is: hier mag eigenlijk alles.

Vanuit dat alles maak je producties?
JDP: Ja.

Ook De Blinden?
JDP: Ook De Blinden… een groep aangelanden. Vluchtelingen.

Succes, Josse… en dank je voor dit interview.
JDP: Graag gedaan.

 

Guido Lauwaert voor Gent Festival van Vlaanderen 2018

15 november 2018
Kunstenaarsportretten ‘i c o n’

Kunstenaarsportretten ‘i c o n’

Gisteren ging 'i c o n' in première tijdens NEXT festival in Kortrijk. In deze kunstenaarsportretten laten we de artiesten aan het woord. 

12 oktober 2018
Seizoensbeeld LOD 2018-2019

Seizoensbeeld LOD 2018-2019

Brecht Vandenbroucke, illustrator van het nieuwe seizoensbeeld, vertelt in een interview over zijn inspiratie, werkwijze & liefde voor de kunsten.

1 juni 2018
Arnon Grunberg genomineerd voor Arlecchino

Arnon Grunberg genomineerd voor Arlecchino

Voor zijn rol in ‘De Mensheid’ werd Arnon Grunberg genomineerd voor de Arlecchino, de prijs voor beste mannelijke bijrol van het Nederlands Theater Festival.